طبيعت اوست كوچكترين تغييرى پيدا شده باشد . بشر تا توانسته محيط اطراف خود را تغيير داده بدون آنكه بتواند يا بخواهد خود را و طرز تفكر خود را و عواطف و تمايلات خود را عوض كند . ريشهء مشكلات امروز بشر را در همين جا بايد جست ، همچنانكه ريشهء نياز بشر را به دين و معنويت و ايمان و پيامبر نيز در همين جا بايد به دست آورد . مصلح و مفكّر بزرگ اسلامى ، اقبال لاهورى مىگويد : « بشريت ، امروز به سه چيز نيازمند است : تعبيرى روحانى از جهان ، آزادى روحانى فرد « 1 » و اصولى اساسى داراى تأثير جهانى كه تكامل اجتماع بشرى را بر مبناى روحانى توجيه كند . » . آنگاه اضافه مىكند و مىگويد : « شك نيست كه اروپاى جديد دستگاههاى انديشه‌اى و مثالى تأسيس كرده است ، ولى تجربه نشان مىدهد كه حقيقتى كه از راه عقل محض به دست مىآيد نمىتواند آن حرارت اعتقاد زنده‌اى را داشته باشد كه تنها به الهام شخصى حاصل مىشود . به همين دليل است كه عقل محض چندان تأثيرى در نوع بشر نكرده ، در صورتى كه دين پيوسته مايهء ارتقاى افراد و تغيير شكل جوامع بشرى بوده است . مثاليگرى اروپا هرگز به صورت عامل زنده‌اى در حيات آن در نيامده و نتيجهء آن « منِ » سرگردانى است كه در ميان دموكراسيهاى ناسازگار با يكديگر به جستجوى خود مىپردازد ، كه كار منحصر آنها بهره كشى از درويشان به سود توانگران است . سخن مرا باور كنيد كه اروپاى امروز بزرگترين مانع در راه پيشرفت اخلاق بشريت است . » « 2 »

--> ( 1 ) تنها آزاديهاى سياسى و اجتماعى كافى نيست . ( 2 ) . احياى فكر دينى در اسلام ، ص 203 و 204 .